Müzik Teknolojileri: Temel Kavramlar

 

 Ses: Belirli koşullar altında, herhangi bir titreşen cismin etkisi sonucunda oluşan dalgaların işitme organı üzerinde meydana getirdiği duyum olayıdır. Titreşen cisimlerin oluşturduğu dalgalara, ses dalgaları (sound waves) ismi verilmektedir. Genellikle işittiğimiz seslerin bizlere ulaşmasını sağlayan ses dalgaları çoğunlukla hava aracılığı ile işitme organımıza ulaşmaktadır. Ses dalgaları aynı zamanda sıvı ve katı maddeler aracılığıyla da ilerleyebilir. Ses dalgaları yayılırken karşılaştıkları cisimlerin yüzeylerine çarpıp yansıyabilir veya içinden geçerek ilerleyebilir.

 İletim (Transmission): Ses dalgalarının önlerine çıkan yüzeyin içinde geçerek ilerleyip yayılması olayıdır. Bu olay esnasında ses dalgaları bir miktar enerji kaybetmektedir.

 Yansıma (Reflection): Ses dalgalarının önlerine çıkan cismin yüzeyine çarparak tekrar yansıması olayıdır.

 Difüzyon (Diffusion): Ses dalgalarının cisimlerin yüzeyinde kırılması sonucunda çoklu bir yapıda dağılması ve yansıması ile yayılması olayıdır. Bu olay sırasında ses ortama homojen olarak dağılır.

 Soğurma (Absorbtion): Ses dalgalarının karşılaştıkları yüzey tarafından emilmesi veya soğurulması olayıdır. Bu olay esnasında ses dalgaları enerji kaybeder ve çoğunlukla ısı gibi farklı enerji formlarına dönüşür.

 Frekans (Frequency): Birim zaman (genellikle 1 saniye) içerisinde meydana gelen titreşim sayısıdır. Saniyedeki titreşim sayısı “Hertz” (Hz) olarak ifade edilir (1 Hertz = 1 döngü/saniye). Frekans ve perde (pitch) arasında doğru orantı şeklinde bir ilişki vardır. Frekans yükseldikçe perde tizleşir (incelir), frekans düştükçe perde pesleşir (kalınlaşır). İnsan kulağı en düşük 20 Hz, en yüksek 20,000 Hz frekanslarını işitebilmektedir.

 Dalga Boyu: Bir ses dalgasının ardışık meydana gelen iki çukur ya da tepe noktaları arasındaki mesafe olarak tanımlanmaktadır. Dalga boyu ses hızının frekansa bölünmesiyle bulunur.

 

λ: Dalga boyu (metre)

c: Ses hızı (metre/saniye)

f: Frekans (Hz)

λ = c / f

 Periyot: Ses dalgasının bir çevrimini tamamlaması için gereken süre ses dalgasının periyodu ya da kısaca periyot (period) olarak adlandırılır (Önen, 2016, s. 28).

 

T: Periyot (saniye)

f: Frekans (Hz)

T= 1 / f

 Genlik (Amplitude): Ses dalgalarının ya da sinyal seviyesinin dikey büyüklüğü olarak tanımlanmaktadır. Ses dalgalarının oluşturan sıkışma ve genleşmeler arasındaki fark şeklinde ölçülebilir.

 

Tını: Bir enstrümanın veya insanın çıkardığı ses içerisindeki en kalın sese temel frekans, temel frekanstan daha yüksek olan frekanslara da doğuşkanlar (harmonic) denir.  Sesin doğuşkan çeşidine göre değişiklik gösteren ve ses rengini ifade eden terimdir. Bu terim sayesinde farklı müzik enstrümanlarının ve insanların çıkardığı sesleri ayırt etmemiz mümkün hale gelmektedir.

Faz (Phase): Sinyal veya ses dalgalarının çevrimlerinin referans alınan zamana göre ilişkisidir. Faz derece (°) cinsinden ifade edilir. Bir çevrim 360°’dir (Önen, 2016, s. 30).

 

 

 

Desibel (dB): Desibel, ses ve sinyal ölçümleri için kullanılan logaritmik bir birimdir. 10 desibel, 1 Bel’e Eşittir. Desibel her zaman iki değerin oranını ifade etmek için kullanılır; desibelin kendisi bir değer değildir (Önen, 2016, s. 38).

 

Elektronik Zarf (ADSR): Bu kavram elektronik bir enstrüman sinyalinin seviye açısından yapısını gösterir. Attack; tuşa basıldığında başlayan, sıfırdan zirveye doğru seviyenin ilk yükselişi için geçen süredir. Decay; attack seviyesinden belirlenen en tepe noktasından sonraki düşüş için geçen süredir. Sustain; sinyalin tuş bırakılana kadar uzayan kısmıdır. Relase; tuş bırakıldıktan sonra sinyal seviyesinin sıfıra düşüp kaybolması için geçen süredir.

 

 

DAW (Digital Audio Workstation): Bilgisayar ortamında, ses veya MIDI oluşturmak, kaydetmek, üretmek ve düzenlemek amacıyla kullanılan yazılım programlarıdır. Günümüzde müzik ile uğraşan hemen hemen herkes bu yazılımlardan birine sahiptir. Bu yazılımlara Pro Tools, Logic Pro, Ableton Live, Cubase, Studio One, FL Studio gibi programlar örnek olarak verilebilir.

 

MIDI (Musical Instrument Digital Interface): 1982 yılında, müzikal ürünler üreten kurumların bir araya geldiği uluslararası topluluk olan NAMM isimli toplantıda ortaya çıkmıştır. Bilgisayarlar, elektronik müzik aletleri ve bu standartlarda olan tüm dijital aletler arasında müzikal bilgilerin akışını ve iletimini sağlayan dijital veri aktarım protokolüdür. MIDI protokolünü destekleyen herhangi bir cihazda bir not çalındığında, enstrümanda bulunan notayı tetiklemek için kullanılabilecek bir adet dijital mesaj iletir. MIDI cihazları ayrıca ses seviyesi, efektler vb. parametreleri uzaktan kontrol etmek içinde kullanılmaktadır.

Referans:

Önen, U. (2016). Ses Kayıt ve Müzik Teknolojileri, İstanbul: Çitlembik Yayınları.

Caner Özbek, Müzikolog