Matematiğin soyut dünyası denildiğinde ilk akla gelecek sembollerden biri de Pi sayısıdır. Bu yüzden onda büyülü bir şeyler sezilir ya da ona türlü gizemler eklenir. Matematiksel anlamda bir gizem barındırmasa da popüler kültürdeki yeri her zaman ilgi çekici olmuştur. Yıllar içinde insanlar rakamlar ve kelimeler arasında çeşitli bağlantılar kurarak pi sayısının basamaklarını ezberlemek için farklı yöntemler geliştirmişlerdir. Zamanla bu durum edebiyatta kelimelerin uzunluklarının pi rakamlarıyla eşleştiği “pilish” adlı kısıtlamalı dili geliştirmiştir. Bu alanda yazılmış şiir ve öykülerin sayısı oldukça fazladır. Sanat ve matematik birbirlerinden farklı ve uzak gibi görünseler de insan zekası onlar için ortak bir alan yaratmıştır. Tarih boyunca birbirlerinin dilini anlamış ve biri diğerinin destekçisi olmuştur.
Pi sayısını esas alarak çalışmalar yapan en geniş alan
görsel sanatlardır ve bu alanda yapılan çalışmaların birçoğunu dijital sanat
eserleri oluşturmaktadır. Sanatçıların büyük bir çoğunluğunu ise genellikle
matematik, biyoinformatik ve istatistik üzerine uzmanlaşmış kişiler oluşturur.
Pi sayısını görselleştirme çabalarında olan matematikçilerden ilki adı kümeler
kuramında sıkça anılan John Venn’dir. Venn kendisinden sonra gelen insanları
etkilemiş, gün geçtikçe ilerleyen bilişim teknolojisinin olanaklarıyla yeni
çalışmalara esin kaynağı oluşturmuştur. Görsel sanatlardaki bir başka isim ise
İlhan Koman’dır. “Pi Serisi” adlı heykeller yapan Koman bu eserlerin yapımında
metal ve plastik malzeme kullanmıştır. Soyut geometrik formlarıyla, pi sayısı
prensibini irdeleyerek matematik, fizik ve heykel ile disiplinlerarası formlar
yaratmıştır.
Müzikte pi sayısının birebir kullanıldığı çalışmalar heykele
oranla daha fazladır. Canton Becker 14 Mart 2019’da bir milyar basamaklı pi
kullanarak bir müzik algoritması oluşturmuştur. Her rakam yaklaşık dört
saniyelik müziğin düzenlenmesinden sorumludur. Pi’deki sayılar asla
tekrarlanmadığından Shepard’s Pi müziği benzersizdir. Becker’ın bu eseri bir
milyon saat yani yaklaşık 114 yıl boyunca devam edecek bir müzik
kompozisyonudur. Şarkıyı rastgele ileri sardığımızda bestecinin kendisi de
dahil olmak üzere kimsenin daha önce duymadığı bir melodiyi duymak mümkündür. Shepard's Pi
Pi’nin müzikle ifade edilmesine katkı sağlayan diğer isimler
ise; Lars Erikson, Jim Zamerski ve Michael John Blake isimli sanatçılardır. Bu
eserlerin geneli major ya da minör gam üzerine kurulmuş, her bir pi sayısı
rakamı bir notaya eşleştirilmiş melodilerden oluşur. Burada her sanatçının
kendine özgü besteleme seçimleri olduğu görülür. Bir besteci 3 rakamını do
notası olarak kabul ederken, bir başka besteci 1 rakamını do notası olarak
belirlemiştir. Bu durum bize, Pi sayısının sonsuzluğunda farklı varyasyonlarda
birçok beste yapılabileceği fikrini sunmaktadır.
Lars Erikson’un 1990’ların başında bestelediği Pi Symphony
pi sayısından türetilen bir orkestra çalışmasıdır. Major jazz akorları üzerine,
her bir rakamı bir notaya eşleştirerek melodik bir senfoni oluşturmuştur. Pi Symphony
Jim Zamerski Song From Pi (2015) isimli çalışmasında 12 sesi
temel olarak kullanmış ve pi’nin 226 basamağını kullanarak bir melodi bestelemiştir.
Armonik minör gam üzerine pi sayısının her
rakamı bir notaya atanarak melodi oluşturulmuştur. (0-sol diyez, 1-la,
2-si, 3-do, 4-re, 5-mi, 6-fa, 7-sol diyez, la-8, si-9) Piyano için yazılmış bu
eserde sol el armonik minör gamın akorlarını çalarken sağ el pi sayısının
melodisini çalmaktadır. Song From Pi
Michael John Blake, major gam üzerine pi sayılarını
kullanmıştır. 21 Mart 2012 tarihinde yayınladığı What Pi Sounds Like eserinde
sayılar do notasından başlayarak ardışık olarak eşleştirilmiştir. (Do-1, Re-2,
Mi-3, Fa-4…) Bu eserini piyanonun yanısıra çeşitli enstrümanları kullanarak
icra etmiştir. What Pi Sounds Like
2004 yılında Andrew Huang, pi'nin ilk elli basamağı için
anımsatıcı olan "I am the first 50 digits of pi" başlıklı pilish
dilinde bir şarkı yazmıştır. 2013 yılında, şarkıyı pi'nin ilk 100 basamağını
içerecek şekilde genişletmiş ve şarkıyı "Pi Mnemonic Song" olarak
değiştirmiştir. Pi Mnemonic Song
Referans:
Atasay M. & Erdoğan A. (2017). Matematik İle Sanatın İlişkilendirilmesi. Journal of İnstructional Technologies & Teacher Education, 6(2) 58-77
Koman A. & Akgün T., Akleman E. (2006). Developable Sculptural Forms of Ilhan Koman.
https://archive.bridgesmathart.org/2006/bridges2006-343.pdf
